Aparat Hyrax jest rodzajem stałego aparatu grubołukowego, stosowanego do ekspansji – poszerzania szczęki górnej lub dolnej.

Elementy z których składa się Hyrax to:

  • śruba
  • pierścienie
  • metalowe przęsła – przytwierdza się ją do kilku zębów, cementując specjalnym cementem ortodontycznym.
aparat Hyrax, aparaty stałe, ortodoncja, poszerzanie szczęk, zwężenie szczęk
Aparat Hyrax na modelu szczęki górnej
aparat Hyrax, aparaty stałe, ortodoncja, poszerzanie szczęk, zwężenie szczęk
Aparat Hyrax zamontowany w jamie ustnej – szczęka górna

Działanie aparatu

Aparat, dzięki wmontowanej śrubie oddziałuje, w zależności od wieku pacjenta, na dwa sposoby:

  • osoby dorosłe – na zęby wraz z korzeniami wychylając je na zewnątrz
  • dzieci i młodzież – na szew kostny (umiejscowiony w linii środkowej podniebienia pomiędzy dwoma połówkami kości szczęki), rozluźniając to połączenie i jednocześnie zwiększając szerokość szczęki górnej.

Aparat Hyrax, dzięki poszerzającemu działaniu na szczękę, dokonuje ekspansji dna jamy nosowej, co w znacznym stopniu wpływa na poprawę czynności oddychania. Zwiększenie cieśni gardłowej, a co za tym idzie polepszenie wentylacji, może wpływać na ograniczenie, bądź likwidację uporczywych dotąd infekcji górnych dróg oddechowych u leczonych pacjentów.

ekspansja szwu podniebiennego, aparat Hyrax, ortodoncja, aparaty stałe
Obraz szwu podniebiennego łączącego dwie płytki kostne. W wyniku ekspansyjnego działania aparatu Hyrax zazębienia szwu ulegają rozluźnieniu
aparat Hyrax, aparaty stałe, ortodoncja, poszerzanie szczęk, zwężenie szczęk
Aparat Hyrax
aparat Hyrax, aparaty stałe, ortodoncja, poszerzanie szczęk, zwężenie szczęk
Powyższe fotografie obrazują mechanizm ekspansyjnego działania aparatu Hyrax na szczękę i dno jamy nosowej. Przestrzenie uzyskane w wyniku leczenia mogą przejawiać się powstającymi czasowo szparami pomiędzy zębami, które następnie zamykane są aparatem stałym

Montaż aparatu

Na wykonanie i założenie aparatu zazwyczaj potrzebne są trzy wizyty:

  • I wizyta – zakładanie separacji między zęby, na które zostaną umieszczone pierścienie
  • II wizyta – przymierzanie pierścieni, wykonanie wycisku ortodontycznego, ponowne założenie separacji
  • III wizyta – osadzenie w jamie ustnej gotowego aparatu Hyrax za pomocą specjalnego cementu.

Samopoczucie pacjenta w trakcie noszenia aparatu

Tuż po założeniu aparatu, pacjent może odczuwać dyskomfort. Obecność aparatu Hyrax w jamie ustanej, przez pewien czas ogranicza swobodne poruszanie językiem. W konsekwencji pacjent w okresie adaptacyjnym może mieć trudności z połykaniem i mową.

Ponadto w trakcie poszerzania się szczęki pacjent może odczuwać ucisk w okolicy podoczodołowej lub u nasady nosa. W tym okresie mogą pojawiać się również szpary między zębami (tremy). Są one tymczasowe i są niwelowane po zakończeniu aktywnej części terapii aparatem Hyrax. Większość pacjentów adaptuje się do aparatu w okresie około jednego tygodnia.

Zalecenia dla pacjenta użytkującego aparat Hyrax

  • Celem aktywacji aparatu należy wprowadzić specjalny klucz (wydawany pacjentowi w gabinecie ortodontycznym) do otworu, znajdującego się w środku śruby, a następnie przekręcić śrubę ku tyłowi w stronę gardła, aż do odczuwalnego oporu. Widoczne na śrubie strzałki wskazują kierunek wykonywania obrotu
  • Po wykonaniu odpowiedniej liczby obrotów (zleconej przez lekarza prowadzącego) należy zgłosić się na wizytę kontrolną
  • Podczas wizyty kontrolnej lekarz prowadzący decyduje o ewentualnej kontynuacji, zaprzestaniu lub zmianie częstotliwości rozkręcania śruby
  • Należy unikać spożywania kleistych słodyczy oraz twardych pokarmów, ponieważ mogą spowodować odcementowanie lub złamanie aparatu

Wystające elementy pierścieni mogą przyczyniać się do otarcia tkanek miękkich i związanego z tym dyskomfortu. Aby zniwelować niepożądane efekty, należy aplikować wosk na powierzchnie pierścieni, które powodują powyższe objawy.

aparat Hyrax, aparaty stałe, ortodoncja, poszerzanie szczęk, zwężenie szczęk
Aparaty Hyrax na modelach wraz z kluczykami do rozkręcania

Higiena

Dużą rolę odgrywa utrzymywanie aparatu w czystości. W tym celu zaleca się używanie specjalnych szczoteczek, które oczyszczają przestrzeń między aparatem, a podniebieniem. W usuwaniu resztek pokarmowych pomocne są wodne irygatory. Dodatkowo należy szczotkować aparat i pierścienie oraz nitkować przestrzenie międzyzębowe.

W przypadku pojawienia się któregoś z poniżej przytoczonych przykładów awarii, pacjent powinien skontaktować się z lekarzem prowadzącym:

  • odcementowanie się lub złamanie aparatu
  • odczuwanie nadmiernego dyskomfortu lub bólu
  • trudności z aktywowaniem aparatu.

Przykłady leczenia aparatem Hyrax

ekspansyjne działanie aparatu Hyrax na szczękę górną, ortodoncja, aparaty stałe, system Damon
Rzut szczęki górnej przed, w trakcie i po leczeniu aparatem Hyrax
ekspansyjne działanie aparatu Hyrax na szczękę górną, ortodoncja, aparaty stałe, system Damon
Rzut szczęki górnej przed, w trakcie i po leczeniu aparatem Hyrax